Hoeveel ben jij waard?

Salaris is een (meestal financiële) tegenprestatie voor arbeid. Een vorm van handel waarbij salaris en arbeid tegen elkaar worden geruild. Interessant is het om te bezien wat we daarin als “eerlijk” ervaren. En wanneer er sprake is van over- c.q. onderbetaling.

Arbeid

 

Arbeid

Arbeid is ruwweg te onderscheiden in laag- of hooggekwalificeerde arbeid. We spreken van laaggekwalificeerd wanneer de inwerktijd kort is en er geen of weinig opleiding nodig is. Beslissingen worden voor je genomen door iemand die directe supervisie heeft. Je loopt dus weinig risico. Laaggekwalificeerde arbeid betekent in de regel ook een laag salaris. 

De tegenpool is hooggekwalificeerde arbeid. Naast een lange inwerktijd is er sprake van lange- of specifieke opleiding en/of ervaring. Beslissingen worden zelfstandig genomen. Bovendien kunnen die beslissingen enorme impact hebben en van grote invloed op resultaten zijn. Hooggekwalificeerde arbeid kent in de regel een hoger salaris. Deze logica is voor iedereen te volgen en wordt, over het algemeen, breed maatschappelijk gedragen. We vinden het logisch dat bijvoorbeeld een arts een hoger salaris heeft dan een postbesteller. 

Werkgever en werknemer zijn in principe vrij over de hoogte van een salaris te onderhandelen. Beiden zoeken een soort van evenwicht. Loon naar werken lijkt daarbij een passend spreekwoord.

 

Een eerlijke economie

Eerlijke economie

Deborah Hargreaves is schrijfster van het boek “Are chief executives overpaid?” Volgens haar is het belangrijk dat mensen de economie eerlijk vinden. En die gedachte lijkt steeds meer onder druk te staan. De cao-lonen in het bedrijfsleven stegen vorig jaar met 1,6 procent, net iets boven de inflatie. Dit is eigenlijk al jaren het geval, m.u.v. de financiële crisis toen lonen bevroren, of zelfs verlaagd werden. Kijkend naar de salarissen in de top van ondernemingen, zien we een heel andere tendens. Verdiende de gemiddelde CEO twintig jaar geleden 48 keer meer dan de gemiddelde werknemer, in 2016 bedroeg dit 129 meer. Telkens weer wordt van werknemers loonmatiging en inkrimping gevraagd om de internationale concurrentiepositie gezond te houden. Tegelijkertijd wordt diezelfde concurrentiepositie aangeroepen om een exorbitante salarisverhoging aan de top te rechtvaardigen. Daarmee lijkt Hargreaves een antwoord op haar vraag te hebben.

 

 

Economisch eerlijk

Een CEO neemt ingrijpende beslissingen. Beslissingen die bepalend zijn voor continuïteit of groei, die te maken hebben met winst of verlies en een CEO wordt daarbij afgerekend door de aandeelhouder. Verkeerde beslissingen kunnen leiden tot de ondergang van een onderneming. Daar mag iets tegenover staan. Maar wat is economisch eerlijk?

Er zijn legio beroepen waarin slechts een schijntje wordt betaald voor beslissingen die niet over winst of verlies gaan, maar over leven en dood. Denk daarbij aan beroepen als arts, politieagent of militair. Militairen die bijvoorbeeld tijdens uitzending beneden het minimumloon verdienen.

Onlangs heeft ING een witwasfraude voor 775 miljoen euro met het OM geschikt. Daarin zag de RvC van ING echter geen belemmering om voor te stellen het ‘beklagenswaardige’ salaris (2.66 miljoen) van topman Ralph Hamers te verhogen. Unilever-topman Paul Polman verdiende met zijn 11.7 miljoen euro 297 keer meer dan de gemiddelde Unilever-werknemer. Wolter Kluwer-topvrouw Nancy McKinstry spant in Nederland de kroon met een salaris van 14.5 miljoen euro. Overigens is het gedoe rondom Hamers niet helemaal zonder gevolgen gebleven. In een door Management Team gehouden onderzoek vond 61.8% van de lezers dat Hamers in 2018 de grootste imagoschade heeft opgelopen.

 

Wat is een eerlijk topsalaris?

Elk salaris dat na een open en vrije onderhandeling tot stand komt is in principe eerlijk. Probleem is alleen dat aandeelhouders niet direct met een CEO onderhandelen over de hoogte van zijn salaris. Het wordt overeengekomen in het ‘old boys netwerk’ van de raad van commissarissen. En daar zijn we toch vooral gul voor elkaar. In ieder geval is er in de gemiddelde RvC weinig diversiteit te bespeuren.  Het zou zo maar eens van invloed op exorbitante beloningen zou kunnen zijn.

Een andere indicatie zou de mate van verdienste kunnen zijn. De CEO moet beloont worden naar gelang hij bijdraagt aan de doelen van een organisatie. Ook de zwaarte van de functie mag meetellen. Het is hooggekwalificeerde arbeid. Een salaris van 7 keer het salaris van een modale werknemer van de onderneming lijkt mij te verdedigen. Dit is ook ongeveer de range die je binnen de overheid ziet.

 

Ethiek

Want is continuïteit of groei alleen aan een CEO toe te schrijven? Of is het iets waar iedereen, van receptionist tot boardroom, haar steentje aan bijdraagt? Het zijn geen wonderboys of -girls. Uiteindelijk is ook het functioneren van een CEO sterk afhankelijk van heel veel andere functies binnen een bedrijf. Een CEO kan geen topprestaties leveren zonder op de schouders van anderen te staan. Bovendien werkt een CEO, in tegenstelling tot een ondernemer, niet met zijn eigen vermogen. En wanneer het mis gaat is het de belastingbetaler die hiervoor boet. Het grootste probleem is dan ook niet dat er bonussen zijn. Het grootste probleem is dat er geen malus is, zoals Joris Luyendijk schreef in zijn boek, ‘Dit kan toch niet waar zijn’. De gemiddelde CEO lijkt succes echter uitsluitend aan zichzelf toe te schrijven gezien de exorbitante vergoedingen die ze verwachten. Mij lijkt het niet ethisch dat een CEO 300 keer meer verdient dat de gemiddelde werknemer van een onderneming. 

 

Schaamte

SchaamteSchaamte treed op wanneer je niet voldoet aan de normen die je jezelf oplegt. Ook wanneer je niet voldoet, of meent te voldoen, aan de normen die de omgeving van je vraagt kun je je schamen. De gemiddelde CEO schijnt op het gebied van een passend salaris een onwaarschijnlijk ruime persoonlijke norm te kennen. Ik heb in ieder geval nog geen enkele CEO horen zeggen dat zijn/haar salaris echt niet kan dan wel schaamte kunnen constateren. Bovendien lijken ze volledig losgeslagen van de maatschappij die er andere normen op het gebied van een passend salaris op na houdt.

Daarmee gooit de bestuurlijke elite hun morele autoriteit te grabbel. Hun schaamteloos gedrag zorgt ervoor dat ze niet langer worden geloofd. Want probeer met zo’n salaris je werknemers maar eens te overtuigen dat er echt niet meer inzit dan een kleine 2 procent salarisverhoging.

 

Leiderschap

De Nederlandse economie draait als nooit tevoren en beter dan de landen om ons heen. We zijn stinkend rijk, maar geld schijnt vooral naar bedrijven en aandeelhouders te vloeien. De salarissen van CEO’s staan in schril contrast met de al decennia stagnerende lonen van het overige deel van de werknemers. Mensen begrijpen best dat er in de top anders betaald wordt dan op de werkvloer. Maar wanneer het excessief wordt, dan is voorzichtigheid geboden. Leiderschap is ook optreden tegen onethische salarisontwikkelingen. Zeker met de spanningen die we nu in de samenleving zien. Het is een tikkende tijdbom. Ik gun de CEO schaamte, want dat is wellicht het enige dat het tij nog kan keren.

 

About Rijk Binnekamp Training & Coaching

Ervaren personal-, teamcoach / -trainer, management- en organisatieadviseur met een focus op leiderschap en een bijzondere belangstelling voor de menskant van organisaties. Bel voor een vrijblijvende afspraak: 0522 230 801 / 06 2241 7226.

Voel je vrij te reageren op deze column